Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: feiten, gerard smit, nieuwswaarde, NS, onderzoeksjournalistiek, ProRail, tekstblad, verhaal
“Het is het verhaal dat de feiten hun plaats en betekenis geeft. Om de waarde van die feiten te kunnen beoordelen, moet je weten door welke fictie ze bij elkaar worden gehouden.”
Aldus Gerard Smit in ‘Feit en fictie in onderzoeksjournalistiek’ (Tekstblad 2, 2012). Hij haalt onder meer Jeroen Smits boek De Prooi aan, waarin de ABN Amro-feiten worden belicht vanuit het plot ‘hoogmoed komt voor de val’. De auteur had met dezelfde feiten ook een ander verhaal kunnen vertellen.
Ik moet eraan denken nu ik vanochtend lees over een bijna-ongeval op het spoor. Twee treinen die niet botsen, zijn vandaag nieuws. Dit feit haalt de media vanwege het verhaal over onveilig spoor. Immers, afgelopen zaterdag botste een stoptrein op een intercity in Amsterdam, waarbij een dode en ruim honderd gewonden vielen. Door vergelijkbare gebeurtenissen aandacht te geven, wordt het verhaal (het spoor is onveilig, de seinen worden genegeerd, de controle-apparatuur is verouderd) steeds bevestigd en versterkt.
De NS en ProRail zullen er een zware dobber aan hebben om hun feiten (die net zo waar zijn!) in de krant te krijgen. Onderin het nieuwsbericht van vandaag lees ik “De spoorsector is al langer bezig met maatregelen om het aantal roodlichtpassages terug te dringen. In 2006 gebeurde het 287 keer dat een trein een rood sein passeerde. Vorig jaar was dat nog 157 keer.” Het verhaal van de spoorsector zal zijn dat het veiliger wordt op het spoor: het aantal roodlichtpassages is de afgelopen vijf jaar gehalveerd.
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: functies, Het Taalcongres, interne functie, nieuwswaarde, Van Haaren
Zijn persberichten die niet tot een nieuwsartikel leiden, zonde van de tijd? “Absoluut niet”, vindt Eugène van Haaren, auteur van ‘PR voor dummies’. Hij ziet behalve nieuwsoverdracht nog twee andere functies van het persbericht:
- Interne besluitvorming: het proces om tot een persbericht te komen helpt de eigen organisatie om keuzes te maken. Bijvoorbeeld: wat is de belangrijkste verandering, hoe verwoorden we de maatregel, welke argumenten hebben we daarvoor, wat zijn de gevolgen daarvan? Van Haaren: “Soms vraag je je aan het eind van de vergadering af: wat is er nu besloten? Een persvoorlichter kan de groep dan dwingen dat expliciet en beknopt te benoemen en er overeenstemming over te bereiken. Soms blijkt dan zelfs dat het besluit nog niet goed genoeg is.”
- Verstrekking achtergrondinformatie: het persbericht waarin Milieudefensie zich tegen de 130 km/uur-maatregel keert, is misschien niet heel nieuwswaardig. Dit standpunt viel immers te verwachten. Heeft een journalist binnenkort een interview met de minister hierover, dan pakt hij mogelijk wel de argumenten erbij die Milieudefensie in het persbericht aandraagt. Zo klinkt het geluid van de belangengroep toch door in het debat.
Van Haaren, oud-journalist en -voorlichter, lichtte dit op 14 februari 2012 toe tijdens een persberichtenworkshop van Het Taalcongres.
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: aantal persberichten, Katan, KNAW, nieuws checken, onderzoeksresultaten, PR, vakblad Communicatie, wetenschapsnieuws
“Wetenschapsnieuws is voor een groot deel entertainment. Het paringsgedrag van de kwartel, of ‘t-shirts van mooie meisjes ruiken anders dan van lelijke meisjes’. Kranten hebben behoefte aan een leuk stukje van 150 woorden en dat krijgen ze. Natuurlijk is het goed dat universiteiten vertellen waar zij het belastinggeld aan besteden, maar echte doorbraken zijn zeldzaam. Het is een beetje uit de hand gelopen. Het is veel pr en reclame om studenten te trekken. Iedere universiteit doet dat, dus de som van dat alles is nul. Het zou goed zijn als universiteiten een convenant zouden sluiten om hun pr- en communicatieactiviteiten te halveren, om de vrijkomende middelen te besteden aan onderwijs.”
Dit suggereert VU-hoogleraar Katan in het vakblad Communicatie (december 2011). Katan was in 2005 medeopsteller van ‘Wetenschap op bestelling’, een rapport van de KNAW over belangenconflicten tussen wetenschap en financiers (zoals grote bedrijven). “Journalisten vragen zelden naar belangen. Ik vrees dat zij een goed verhaal niet kapot willen checken. [...] Veel persberichten gaan linea recta de krant in. Ik verwijt journalisten met regelmaat dat ze berichten niet checken bij derden. Dat blijft nodig, ook al heeft een artikel in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift gestaan. [...] Het persbericht pretendeert vaak meer dan het onderzoek kan waarmaken.”
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: bedrijfsleven, Frits Wester, persvoorlichters, politiek
RTL4-verslaggever Frits Wester: “Ik spreek wel eens voorlichters die vanuit Den Haag naar het bedrijfsleven overstappen. Dat is schrikken. Daar is men vaak nog stomverbaasd als niet het hele persbericht een-op-een in de krant komt. Je ziet in het bedrijfsleven nog veel meer dedain naar de journalistiek. Regel het maar, de voorlichter mag het oplossen. De politiek loopt in dat opzicht wel voor. Politici begrijpen het dat vaak niet hun hele verhaal in de krant komt.”
Uit: Communicatie, november 2011
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: Corner Stone, duiding, nieuws, NRC Next, perscongres, publieke opinie, wijnberg
Rob Wijnberg, hoofdredacteur van nrc.next, licht toe: “Van nieuws wil je alleen maar meer, maar je wordt er depressief van en het voedt niet.” Hij pleit voor minder nieuws in de betekenis van uitzonderingen, conflicten, uitspraken, afwijkingen. En voor meer duiding. Wijnberg: “Duiding is uitdrukkelijk niet hetzelfde als een mening hebben. Tussen feiten en meningen staat context, de brug tussen wat er gebeurt en wat je ervan vindt. Die heb je nodig om je een mening te kunnen vormen.”
Als voorbeeld geeft hij het bericht dat politieagenten 9000 ongelukken per jaar maken. De conclusie dat de politie zelf brokkenpiloot is, is dan snel getrokken. Als je het afzet tegen het aantal kilometers dat agenten jaarlijks maken, blijken ze echter veel veiliger te rijden dan de gemiddelde Nederlander. Die context is hard nodig.
Traditionele media hoeven bovendien minder nieuws te brengen, omdat sites en sociale media dat sneller doen. Op de voorpagina van NRC Handelsblad staat tegenwoordig bijvoorbeeld steeds vaker alleen een nieuwsanalyse. De Telegraaf noemt Wijnberg “een campagnekrant”: “De redactie bepaalt eerst zelf het standpunt over het nieuws en gaat er daarna selectief over publiceren.”
Wijnberg deed deze uitspraken tijdens het praktijkcongres Succesvol persbeleid op 11 oktober 2011. Veel persvoorlichters vinden dat nieuwsmedia zich steeds meer toeleggen op het subjectief duiden van nieuws. Ze manipuleren zelfs door individuele opinies te presenteren als de publieke opinie. Dit blijkt uit onderzoek dat Corner Stone (de organisator van het perscongres) heeft gehouden onder 250 voorlichters en woordvoerders. De meerderheid van deze ondervraagden geeft aan dat ze zelf ook proactief proberen de publieke opinie te beïnvloeden, primair door duiding/kleuring te geven aan de eigen berichtgeving. Ook participeren ze daartoe op blogs en andere fora.
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: aantal persberichten, context, nieuwsselectie
Nieuwsvoorziening kan de democratie ondermijnen. Dit is de stelling van publicist J.L. Heldring in NRC Handelsblad (8 september 2011). Op basis van informatie kunnen burgers beslissingen nemen en de beslissingen van anderen beoordelen. Maar als mensen worden platgegooid met nieuws raken ze onverschillig: ‘ze zoeken het maar uit’. En dat is juist niet bevorderlijk voor de democratie.
Heldring haalt de Zwitser Rolf Dobelli aan, die stelt dat een opeenhoping van feiten niet helpt de wereld te begrijpen:
- hoe meer nieuwsfeiten, hoe minder je snapt van het grote verhaal. Dobelli: “Niet de nieuwe feiten doen ertoe, maar de lijnen die de feiten verbinden. Wat we echt willen is het onderliggende proces begrijpen, hoe de dingen gebeuren”;
- de mens is er een meester in om nieuwe informatie zo te interpreteren dat alle bestaande conclusies in stand blijven. Met andere woorden: veel mensen zijn eigenlijk niet geïnteresseerd in nieuws, ze weten het al (althans: dat denken ze). Nieuwsconsumenten vinden in feiten, analyses en meningen hooguit bevestigingen van hun eigen (voor)oordelen;
- een overdaad aan nieuws verhindert het denkproces. Dobelli: “Hoe meer nieuws we tot ons nemen, hoe sterker we onze hersens trainen in vluchtig kennisnemen. [...] Het verandert ons in oppervlakkige denkers”.
Twee adviezen die ik persvoorlichters vaak meegeef, zie ik hierin bevestigd. Ten eerste: wees selectief in het aantal nieuwsfeiten en persberichten dat je naar buiten brengt. Ten tweede: breng de nieuwsfeiten in verband met andere ontwikkelingen, plaats ze in de context van het grotere geheel (zoals een missie van de organisatie, eerdere activiteiten, of een maatschappelijke trend).
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: kop, retweeten, twitter
Met een kop van maximaal 100 tekens is een persbericht gemakkelijk te tweeten en retweeten. Er blijft dan nog ruimte over voor de URL van het persbericht en voor ‘RT’ als followers het persbericht doorsturen. Je kunt verder een hashtag toevoegen, maar maak niet van de hele headline een hashtag, want dan valt niet meer op dat het om een persbericht gaat.
Deze en andere tips staan in ‘How to share your press release via Twitter’. 100 karakters is overigens best lang. Ter vergelijking: de kop van deze blogpost bevat 50 tekens.
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: framing, media, politici, spinning
Jack de Vries, voormalig spindoctor van het CDA: “Als Roemer [SP] zegt ‘Waarom moet de zoon van de bakker meebetalen aan de studie van de zoon van de advocaat?’ dan is dat lastig tegen te spreken, maar het klopt natuurlijk niet. Je kunt zeggen ‘Door ons progressief belastingstelsel heeft de advocaat naar rato van zijn inkomen al meer meebetaald aan de algemene middelen en dus al meer betaald voor de studie van zijn zoon dan de bakker.’ Ik heb meer zinnen nodig en meer techniek om dat frame te weerleggen. Met een goed frame kunnen de mensen thuis het eigenlijk niet oneens zijn. Over ontwikkelingssamenwerking bijvoorbeeld: ‘We kunnen beter hengels geven dan vissen.’ Natúúrlijk kunnen we beter hengels geven.”
Uit: Kijken in de ziel: Politici (NTR-serie met interviewer Coen Verbraak). De aflevering van 16 augustus 2011 gaat over hoe politici omgaan met de media: over oneliners, mediatrainingen en deals met journalisten. Met onder anderen Els Borst, Hans Wiegel, Rita Verdonk en Wouter Bos.
“De Hoge Raad schakelt voor het aankondigen van persberichten geheel over op Twitter”, meldde NRC Handelsblad op 28 juni 2011. Het nieuws van de hoogste rechter wordt voortaan alleen nog gepubliceerd op de website rechtspraak.nl. Journalisten krijgen er geen mail meer over; alleen een tweet, als ze de Hoge Raad volgen. Woordvoerder Mireille Beentjes wil zo dubbel werk tegengaan. In oktober 2010 begon ze het twitteraccount @HogeRaad dat nu ruim 3.100 volgers heeft. De Hoge Raad publiceert gemiddeld twee persberichten per week, voornamelijk over uitspraken in zaken (civiel recht, strafrecht en belastingrecht).
Gearchiveerd onder: Uitspraak van de maand | Tags: canard, clowns, front groups, PR
De Federatie Nederlandse Clowns demonstreerde op 7 juni 2011 omdat de clowns meer op tv willen. Veel media namen het persbericht over, maar een dag later bleek het een PR-stunt van televisiezender Comedy Central. De federatie is een typisch voorbeeld van een front group: die lijken op te komen voor een eigen belang, maar worden betaald door een commerciële partij.
Ook de clownsfederatie was speciaal voor de actie opgericht, de woordvoerder was door Comedy Central ingehuurd. Volgens de Nieuwe Reporter worden vaker front groups ingezet voor PR-doelen. Dat blijkt wel, want van de achttien journalisten die de woordvoerder van de clowns hebben gebeld, vroegen de meesten of er een bedrijf achter zat. De pers houdt daar dus nadrukkelijk rekening mee. Er bestaat zelfs een website (Full Frontal Scrutiny) “to expose front groups: organizations that state a particular agenda, while hiding or obscuring their identity, membership or sponsorship, or all three.”
Minder onschuldig dan bij Comedy Central wordt het als multinationals zoals Shell of Unilever front groups inzetten. In een artikel van Eveline Lubbers (die gespecialiseerd is in agressieve PR-strategieën van multinationals) las ik: “De fossiele brandstoffen industrie financierde zogenaamd onafhankelijke wetenschappers en richtte groen klinkende front groups op, zoals de Global Climate Coalition (GCC). In de aanloop naar de Kyoto-conferentie besteedde de GCC 60 miljoen dollar aan pogingen het publiek te overtuigen dat de industrietak geen schuld had aan de klimaatverandering.”
